MEMO: Moja "pierwsza" Msza

Postanowiłem sobie przypomnieć różne Msze, w których uczestniczyłem i które z jakichś powodów zapamiętałem mocniej od innych. Zacznę od pierwszej jaką w ogóle pamiętam taką zwykłą pamięcią, nie poddawaną różnym technikom "odtwarzania danych".

Musiało to być jakoś na samym początku lat 70. (bo chyba jednak nie wcześniej, choć to też byłoby możliwe: w 1970 kończyłem 4 lata). Wtedy Babcia chodziła codziennie na Mszę - pamiętam, że byłem z nią przynajmniej ten jeden raz.

Weszliśmy do Świętego Krzyża: we wnętrzu panował półmrok i kompletna cisza. Nawa zrobiła na mnie wielkie wrażenie - przestrzenna, długa, a równocześnie pełna czegoś, co dotarło do mnie jako poczucie, że jestem w miejscu świętym. Nie, nie było to "przyjemne miejsce" - właściwie to było pozbawione wszelkich łatwo konsumowalnych atrakcji, więc nie było szans, bym się tam nie zaczął szybko nudzić. A jednak pamiętam to do dziś - utkwiło jako kontemplacyjne świadectwo: w ławkach trochę ludzi, głównie starsze panie. Moja Babcia kiwa głową jakiejś swojej znajomej, wyciąga jak tamta różaniec i zaczyna ciche modły. Ja rozglądam się w poszukiwaniu czegoś, co będzie się "działo"... Daleko, daleko przed nami jest Coś Ważnego, tak zrozumiałem. W pamięci nie zostały żadne słowa objaśnień Babci - tylko jakaś niema "przebitka", gdy pokazuje mi na to coś daleko. Zrozumiałem, że chodzi o wielki obraz z Krzyżem. Patrzę i usiłuję to wszystko połączyć: i ciszę, i klęczenie ludzi, i półmrok, i zapach - i ten obraz daleko tam, którego treść musi być większa niż pojmuję, skoro jest tam Coś Ważnego, z powodu którego jesteśmy tutaj.

Więcej już nic a nic, nawet powrotu do domu nie pamiętam. Czy to mało? To wspomnienie to jak żywy obraz, którym dzisiejsi liturgiści straszą biedne, posoborowe dzieci. "Liturgia jako antyteza wspólnoty". "Babki odmawiające różaniec i ksiądz odprawiający zupełnie sam"...

Hmm. Mówcie co chcecie, ja swoje wiem.

BIBLIO: o sprawie o. Hryniewicza

Również w ramach uzupełniania zaległości: w rzepowym "Plusie minusie" ukazał się tekst pt.

Teolog na czerwonym świetle

Jest to trochę skrócona wersja - a wersja pełna, z przypisami, pójdzie w kolejnej "Christianitas".

BIBLIO: O bohaterstwie jako wymagającej normie

Uzupełniam zaległości w tutejszej mojej bibliografii ciągłej. W "Przewodniku Katolickim" nr 37/2008 ukazał się mój felieton:

Zachować się jak trzeba

Krótkie rozważanie o tym, jak z bohaterstwa można zrobić niebotyczny ideał - gdy u samych bohaterów jest ono czymś naturalnym.

Bywanie tu i tam

Zdaje się, że w TVP Historia zaczęły się pokazywać odcinki serii programów, które Robert Tekieli postanowił poświęcić okolicom Vaticanum II. Zostałem do tego przez Roberta "zwerbowany", i dwukrotnie wystąpiłem jako dyskutant, w deblu z ojcem Jackiem Salijem. Zaproszenia do takich programów mają taki urok, że czasami jak się przychodzi na miejsce, to np. dowiadujesz się, że zamiast dajmy na to o liturgii czy ekumenizmie, będzie się rozmawiało o lefebvrystach (kiedyś w TVNie, dawno dawno temu zostałem zaproszony z okazji rocznicy ostatniego Soboru - ale rozmowa zaczęła się od pytania do mnie o komentarz w sprawie Radia Maryja). 

No i w jednym z odcinków rzeczywiście rozmawialiśmy - we wspomnianym trybie - o lefebvrystach. Ani o. Jacek, ani ja nie jesteśmy z tej "parafii" - ale w końcu wyszło dość naturalnie, że ja ich jednak broniłem, a mój szanowny Rozmówca z zaangażowaniem referował zarzuty. Sytuacja jednak dość zawiła, bo ja od lat jestem dla niektórych posoborowców właśnie "lefebvrystą" wyłącznie z powodu powtarzania diagnoz kard. Ratzingera - a z kolei dla oryginalnych lefebvrystów to jestem raczej "jako poganin i celnik" (też z powodu powtarzania diagnoz kard. Ratzingera, "głównego wroga Tradycji"). 

Swoją drogą, ta moja osobista kondycja skłania mnie czasami do wniosku, że są takie punkty, w których posoborowcy i lefebvryści zgadzają się pięknie i proszą, by im nie przeszkadzać. Np. dobre kilka lat temu kurialny kard. Cassidy, wówczas przewodniczący rady ds. ekumenizmu, wyjaśnił, że z lefebvrystami nie prowadzi się dialogu ekumenicznego, bo to "wewnętrzna sprawa Kościoła katolickiego". Oczywiście oświadczył to m.in. z tą intencją, żeby go nie zmuszano do kontaktowania się z Bractwem, z którym nie miał chęci rozmawiać - ale z drugiej strony to samo Bractwo było dumne, że jakiś kurialny kardynał uznał ich za "wewnętrzną sprawę Kościoła" i oddzielił grubą kreską od ekumenizmu. No i co? I zgoda, doskonała harmonia opinii między kard. Cassidy i Bractwem Św. Piusa X (obie strony jakoś zainteresowane status quo). Jaki efekt? Kard. Cassidy wyjaśnił, dlaczego nikt z ekumenistów palcem nie kiwnął, żeby uleczyć tę ranę i pofatygować się do pokłóconych braci katolików, choćby różaniec z nimi zmówić i np. zakazać nazywania ich "schizmatykami" itp. A z drugiej strony: Bractwo Św. Piusa X mogło na swych folderach napisać, że kard. Cassidy uważa ich za "sprawę wewnętrzną" - i dzięki temu autorytet kard. Cassidy bywał uznawany nawet przez Bractwo Św. Piusa X, które w innych sprawach już tego autorytetu nie szanowało tak bardzo (gdy np. w rozmowach z luteranami kard. C. też uznawał, że już z nimi wspólnie wierzymy w to samo jeśli chodzi o usprawiedliwienie). Byłoby to wszystko zabawne, gdyby nie chodziło o potłuczony Kościół.

Zacząłem od programów w TVP Historia - ale kilka tygodni temu nagrywałem też coś dla religia.tv. Co prawda miało być po prostu o Mszy "trydenckiej" i reformie liturgii - ale jak już przyszedłem, to się dowiedziałem, że to, co powiem, ukaże się w programie o... lefebvrystach. Podobno jednak w tym programie będzie jakiś rzeczywisty lefebvrysta. Kamień mi spadł z serca. Ale film ze Mszy to będzie ze św. Benona. I jedna pani mi wyjaśniła: "chcemy pokazać, że w Kościele mogą być także katolicy, którzy co prawda mają takie podejście jak lefebvryści, ale w zgodzie z Kościołem". Hmmm, czy jesteśmy gdzieś około 1988 roku? - tak sobie pomyślałem.

Łaska Roku Pawłowego

Lata temu życzył mi imieninowo pewien ksiądz, żeby mnie mój Patron Apostoł umacniał wtedy gdy potrzeba "trochę jego szaleństwa i uporu". Pracowaliśmy razem w pewnej pobożnej redakcji - potem nas zwolniono, najpierw mnie, potem jego (i chyba obu tak, że nawet nie musieliśmy wracać po swoje rzeczy do pokoju). Obaj poszliśmy do swoich zwykłych zajęć. Dawno nie rozmawialiśmy, ale życzenia zapamiętałem.

Nie wiem, jak z tym jest - ale w obecność Apostoła Pawła w moim życiu wierzę, i w jego skłonność do popychania ku sprawom szalonym też. No a teraz moja wiara w to ma powody, by wzrosnąć: mamy Rok św. Pawła - i dla mnie to jest pierwszy w życiu pracowniczym rok poza moją uczelnią, poza zajęciami dydaktycznymi, a w sumie pierwszy rok bez tej pracy, którą wykonywałem nieprzerwanie przez lat już szesnaście. Ta zmiana przyszła dokładnie w dniach, gdy otwierał się Rok Pawłowy, więc teraz idę przez ten dla mnie zupełnie nowy czas także z pytaniem: czego chcesz ode mnie, mój Patronie?

"Policjanci" i "złodzieje"

Gdy niedawno moja żona zafundowała mi urodzinowo przyjemność wspólnego obejrzenia filmu przyniesionego z wypożyczalni, nie spodziewałem się, że American gangster (jednak nie gangsta!) to nie jest jeden z wielu filmów gangsterskiej akcji. Tak naprawdę jest to - tak to odebrałem - dociekliwy moralitet, którego przesłaniem nasączono smacznie narrację o zderzeniu policjanta i gangstera.

Że ta narracja to tylko soczewka do powiększania ludzkich charakterów, powinniśmy odkryć już wtedy gdy zauważymy cytaty i schematy z Ojca chrzestnego, czyli coś czego być nie powinno w utworze chcącym podążać własną drogą. W filmie Ridleya Scotta one jednak są - i będą uwierały, dopóki nie zostanie odkryta ich funkcja. Tą funkcją jest właśnie bycie cytatem, po prostu. Są to cytaty współtworzące konstrukcję nośną etosu - któremu Scott przeciwstawia inny etos. Dwa pociągi jadące swoimi drogami jadą tutaj właśnie tak, że w końcu muszą się zderzyć. Jednym kieruje Denzel Washington, drugim - Russel Crow.

Coś musi się zdarzyć. Co się zdarza? Pierwsze sceny filmu - pierwsze zdanie-klucz - podpowiada, że jest to spór o lojalność albo nawet o wierność: stary mafioso - dla jednego z naszych bohaterów "godfather" - żali się i złości nad marnością świata, który zrodził obrzydliwe McDonaldy czy bezosobowe supermarkety - i faktycznie problem odrazy do tak zaprogramowanego świata będzie naszym zadaniem do samego końca filmu.

Nie ma co opowiadać całego utworu ani zdradzać tajemnic jego akcji. Powiem więc tylko, że moim zdaniem jest tam ważna nauka moralna: że istnieją formy konserwatyzmu tak mocno przeświadczone o nicości aktualnego życia, iż zdolne do praktykowania nihilizmu względem mijanych ludzi, o ile tylko towarzyszy mu lojalność względem swoich, z całym sztafażem synowskiej czci i podziwu dla "prawdziwego świata", jakże różnego od tego za oknami. Tę postawę pokazano właśnie przy pomocy "cytatów" z Ojca chrzestnego (który, co tu mówić, pełen był podziwu dla suwerenności "świata prostych wartości" względem skorumpowanego świata oficjalnego - u Scotta ten obraz nabiera innych akcentów).

Odkrywczy paradoks polega na tym, że naprzeciw tej konserwatywnej konwencji staje ktoś bardzo od niej daleki, a jednak to właśnie on reprezentuje rzeczywiste zakorzenienie: daje mu je wykonany wbrew wszystkim korporacyjnym pseudolojalnościom gest realnej niezgody na zło, konkretnego nonkonformizmu moralnego. Staje się on legitymacją szlachetności, mocniejszą niż wszystkie gesty odrazy względem marniejącego świata.

Nikt tu zresztą nie reprezentuje "starego świata" - ani czarny szofer mafiosa, ani nieumiejący dbać o swoją rodzinę detektyw żydowskiego pochodzenia. Jednak to ten drugi ma rację - i to nam wystarczy. Bo wyjście z dzisiejszej łamigłówki wierności jest, przynajmniej u końca, tak samo proste jak nasza dziecięca gra w policjantów i złodziei. Pamiętacie jeszcze? To policjanci mieli rację. Chcieliśmy, żeby łapali złodziei.

INFO: moja nowa książka dostępna w sprzedaży

Księgarnia religijna.pl wprowadziła do sprzedaży moją książkę filozoficzną pt. Od istoty do istnienia - rozprawę o przełomowych odkryciach metafizyki tradycji łacińsko-chrześcijańskiej. Lojalnie uprzedzam, że to fachowe studium historyka filozofii, nadaje się do czytania tylko dla osób już nieźle wprowadzonych w realistyczną teorię bytu.