czwartek, 28 lutego 2008

Dom Gerard Calvet OSB - R.I.P.

Dzisiaj zmarł ojciec Gerard Calvet, benedyktyn i reverendissimus domnus z Opactwa św. Magdaleny z Le Barroux - założyciel i wieloletni opat tej wspólnoty, założonej tylko i wyłącznie po to, by można było kontynuować obserwancję benedyktyńską zgodnie z Regułą, w stylu dawnego klasztoru En Calcat i w duchu tradycji łacińskiej.

Wieczny odpoczynek racz mu dać, Panie. Et lux perpetua luceat ei.

Miałem szczęście go poznać osobiście - i to w Fontgombault, na sali obrad pod przewodnictwem kard. Ratzingera. Wręczyłem mu egzemplarz naszego polskiego wydania jego książki Jutro Chrześcijaństwa. Tamże pisałem o Dom Gerardzie w posłowiu.

To prawie równoczesne spotkanie książki i autora było szczęśliwym wydarzeniem - bo dawało kontakt równocześnie z dwiema warstwami osobowości tego jednego człowieka. W Jutrze jest to energiczny polemista, chętnie wznoszący sztandar i - by powiedzieć językiem Tomaszowej definicji politycznych obowiązków duchowieństwa - zagrzewający do walki tych, którzy wojują w obronie Christianitas. Dom Gerard nikogo tam specjalnie nie oszczędza, i takim gorącym duchem przecież pozostał - stąd też jego zdolność zgromadzenia wokół siebie w najtrudniejszych warunkach izolacji i wykluczeń grupki młodych zapaleńców, za murami wznoszonego klasztoru i poza nimi (ileż różnych środowisk świeckich zainspirowało Le Barroux!) - ale także i starych "wilków-samotników", jak Thibon czy Madiran. A jednak w tej samej książce jest też cudowny rozdział o benedyktynach i o mniszym pax. I wydaje się, że opat Gerard wraz z upływem lat coraz lepiej wczuwał się w to, co tak pięknie wtedy opisał, a jego klasztor stawał się też "narzędziem pokoju", pozostając przecież zarzewiem odbudowy katolickiej duchowości i liturgii. Ten klasztor nadal nawraca.

Umarł na serce nagle, choć od lat rozmaicie słabował. Domyślam się, że to była dobra śmierć - i szczęśliwe odejście ze świata, który dał już Dom Gerardowi i to, co miał gorzkiego dla wiernego syna Kościoła, i to co miał błogosławionego dla mnicha szukającego Boga także w pięknie. Po drugiej stronie nie będzie już goryczy, za to błogosławieństwo trwa.

piątek, 22 lutego 2008

Normalnie i nienormalnie

Zostałem bardzo uprzejmie zaproszony do udziału w Tygodniu Eklezjologicznym na KULu (w kwietniu br.) - do stołu panelowego na temat Vaticanum II i liturgii. Nie wiem jaki będzie szerszy kontekst, ale wprowadzenie tematu liturgii trydenckiej (o tym mam mówić) do programu tego Tygodnia to jednak oznaka kształtującej się normalności. Oby tak dalej, z tradycją łacińską już nie jako ciekawostką, ale jako normalnym elementem życia liturgicznego i duchowego w Kościele w Polsce.

To nie znaczy, że ta normalność kształtuje się bez niepotrzebnych trudności. Czasem słyszę, jak tu i tam jakiś biskup czy ekspert powiada, że "u nas nie ma zainteresowania Mszą trydencką". Wiem, jak często takie deklaracje są efektem nie tyle dobrej diagnozy sytuacji, ile pewnej umysłowej bariery ich autorów, którzy dosłownie "nie widzą problemu". Nie widzą, i już!

A ja co jakiś czas odbieram telefony i mejle, które świadczą dobrze o tym, jakie kłody rzuca się czasem pod nogi zwykłym ludziom, którzy chcieliby - najzwyczajniej w świecie - chodzić na "starą Mszę". Oto jeden z takich listów:

Drogi Panie Redaktorze!

Nazywam się XXXXXXXXXXX, mam 42 lata i piszę do Pana z XXXXXXXXX z prośbą o pomoc.
Jest nas tu ponad 10 osobowa grupa ludzi, ceniących sobie szczególnie Mszę Świętą Trydencką i pragnących w takiej Mszy uczestniczyć. Myślimy, że gdyby takie Msze się odbywały, chętnych z czasem jeszcze by przybyło.

Mąż, córka i ja uczestniczyliśmy już w kilku takich Mszach w Lublinie, w kościele pw. Św. Ducha. Cóż, kiedy najstarszy w XXXXXXXXXX ksiądz - proboszcz największej xxxxxxxxx parafii, który odprawaiał jeszcze w młodości takie Msze i nieźle je pamięta (przy nas cytował fragmenty z pamięci), nie chce zgodzić się na ich odprawianie na naszą prośbę. Co więcej - nie widzi w tym większego sensu. Uważa, że obecne Msze są równie dobre i nie ma sensu, by przywracać to, co stare. Uważa, że decyzja Ojca Świętego Benedykta XVI jest ukłonem w stronę Lefevrystów i właściwie tylko ich dotyczy, a nie zwykłych parafian. Ten ksiądz mówił nam jeszcze, że w xxxxxxxx, z polecenia biskupa xxxxxxxxxxx, odprawiano Mszę Trydencką, i że była to próba nieudana.

Proszę nam doradzić, co jeszcze możemy w tej sprawie zrobić? Bylibyśmy bardzo wdzięczni...
Dziekan naszego dekanatu powiedział nam również, że jedynym księdzem w naszej okolicy, który mógłby rzeczywiście taką Mszę odprawić, jest ksiądz prałat xxxxxxxxxx - ten właśnie, który nam odmówił. Nikt inny by nie potrafił. Dodał, że on sam zna tylko ministranturę, ale jest to tak trudna Msza, że widzi to wszystko bardzo pesymistycznie.
Przyszła nam jeszcze myśl, aby zaprosić do naszego miasta któregoś z księży z terenu Polski, który już taką Mszę odprawia, aby odprawił ja u nas choćby raz na 2-3 miesiące. Grupa chętnych mogłaby wtedy wzrosnąć i być może byłyby większe szanse przekonania ks. xxxxxxxx do odprawiania Mszy Trydenckiej.
Nie wiemy jednak czy byłby to dobry pomysł i z kim ewentualnie moglibyśmy się skontaktować w tej sprawie.

Serdecznie prosimy o jakąś pomoc i dołączamy pozdrowienia

To oczywiście nie jest ten słynny przypadek abp. Gocłowskiego, który od dawna nie jest w stanie zadbać o odprawianie Mszy trydenckiej, za to gromi lefebvrystów. Tutaj to wygląda inaczej: zwykli ludzie, zwykła prośba - i kompletny brak chęci i wiedzy u tych, którym zlecono duszpasterstwo. Nawet sił im nie starczyło, żeby przeczytać dokument Benedykta XVI (wygląda na to, że wiedzą o nim tyle, ile było w telewizji). Teraz rozkładają ręce i... No cóż, taki właśnie ma być koniec tej sprawy w tej i tej i jeszcze innej parafii.

Gdy następnym razem usłyszę, że "nie było chętnych do udziału w tej liturgii", dopowiem: chyba księży?

Ale i to nie jest dla mnie pewne. Jeszcze pamiętam przypadek księdza z zachodniej Polski, który zaraz po ogłoszeniu motu proprio odprawił starą Mszę u siebie w parafii - no i zaraz miał telefon z kurii: "co tam się u was wyrabia? przecież ksiądz arcybiskup wyznaczył już kogo innego do odprawiania tej Mszy!" I zaraz mi się przypomina dwóch następnych księży z podobnymi historiami, z miast w różnych stronach Polski. Chcieli, próbowali - ale powiedziano im: a co, tyle wolnego czasu macie?

Tyle wysiłku, żeby na końcu można było powiedzieć: nie ma chętnych.

czwartek, 21 lutego 2008

Papież poprosił o wierność

Papież przyjął dziś reprezentację Towarzystwa Jezusowego - i mówił do jezuitów bardzo pięknie o zaangażowanej wierności Kościołowi (wymienił dziedziny takie jak: powszechne zbawienie przez Chrystusa, moralność seksualna, małżeństwo i rodzina) oraz wezwał do refleksji nad odnalezieniem pełniejszego sensu ślubu posłuszeństwa papieżowi. Jest to w istocie kolejny z serii sygnałów, że Benedykt XVI oczekuje od jezuitów - jakby to rzec - wyraźnej zmiany na lepsze. Nie mówi się takich rzeczy raz i drugi, jeśli sprawy mają się przyzwoicie. A Papież mówi np.:
Ślub ten [ślub posłuszeństwa Papieżowi] nie oznacza tylko gotowości bycia posłanym na misje w odległe strony, ale także – jak wyraża to pierwotny duch ignacjański czucia z Kościołem i w Kościele – oznacza gotowość miłowania i służenia w odniesieniu do ziemskiego Wikariusza Chrystusa. Chodzi o efektywne i afektywne oddanie, które powinno was uczynić jego cennymi i niezastąpionymi współpracownikami w służbie Kościołowi powszechnemu.
Przemówienie Papieża przeczytałem razem z wywiadem o. Dariusza Kowalczyka SJ na ten sam temat, właśnie w związku z audiencją u Ojca Świętego. Wywiadem tym jestem zbudowany, czuje się w nim te rzymskie rekolekcje. Często się z o. Kowalczykiem nie zgadzam, tu i tam polemizowaliśmy (ostatnio o. K. nawet zawitał polemicznie na Cybersylwę) - i pewnie jednak w sprawie teologii Rahnera byśmy się nie pogodzili - ale w słowach z wywiadu dla Radia Watykańskiego czuje się jednak jakiegoś dobrego ducha. No i dobrze, cieszę się z o. Kowalczykiem.

Może więc nadszedł czas, by zamiast rozważać pożytki RZADKIEJ spowiedzi, fascynować się "obywatelskim nieposłuszeństwem" na rzecz Komunii na rękę, importować jogę, lekceważyć niebezpieczeństwa związane z Kartą Praw Podstawowych lub martwić się odnowieniem Mszy trydenckiej - jezuici zabrali się do owego sentire cum Ecclesia? Papież dobrze radzi.

wtorek, 19 lutego 2008

O islamie - jedna strona medalu

W TVP Polonia uczestniczyłem w Komentatorze o islamie w Europie (z prof. Daneckim i red. Dobieckim). Rozmowa szła dość wartko, choć w trakcie zorientowałem się, że obowiązywała nas formuła, w której nie bardzo mogliśmy sobie wchodzić w słowa i reagować. Raczej odpowiadaliśmy na pytania prowadzącej.

Trochę dotknęliśmy temat islamu w Europie. Mówiłem o komplikacji, która wynika z tego, że dziś rozmówcą muzułmanów w Europie jest nie tylko chrześcijaństwo, ale i systemy laicyzmu, wrogie religii po prostu. Te systemy laickie dopiekają tak samo muzułmanom jak chrześcijanom - a równocześnie w krajach sztandarowo islamskich trwa w najlepsze dyskryminacja chrześcijan, włącznie z zabójstwami.

Zdziwiło mnie pytanie prowadzącej red. Sieradzkiej, czy chrześcijanie nie powinni zazdrościć islamowi temperatury reakcji na obrażanie ich religii. My mamy zupełnie inną religię, i ta nasza nie pozwala na takie rozbestwienie emocji. Inna sprawa, że rzeczywiście już za bardzo przyzwyczailiśmy się do bluźnierstw. Ale to nieprawda, że dziś już nikt nie umiera za chrześcijaństwo. Okazuje się, że przypominanie o codziennym męczeństwie chrześcijan także w niektórych krajach muzułmańskich jest konieczne.

W sumie - mówiliśmy rzeczywiście prawie wyłącznie o sprawie obecności muzułmanów w Europie. Ale to rodzi pewne złudzenie, bo znika nam z obrazu ta dysproporcja między traktowaniem muzułamnów na Zachodzie i traktowaniem chrześcijan w krajach islamu. A świat mamy dziś mniejszy, nie da się mówić tylko o wycinkach globalnych problemów.


Spór marketingowców z antymarketingowcami

W Krakowie jest taki ksiądz, który mówi homilie z użyciem różnych chwytów marketingowych - a media od kilku dni opowiadają o tym w tonie sensacji. Już sobie wyobrażam kto się cieszy, a kto gorszy - ale nie zawsze pierwsi to liberałowie, a drudzy to tradycjonaliści. Bo np. bp Pieronek nie jest zadowolony.

A ja co bym powiedział? Najpierw to, że nie ma co się na dzień dobry gorszyć, chyba że się jest etatową ciotką-konserwatystką co ma za złe. Mnie różne wysiłki, aby dotrzeć do ludzi, najpierw ciekawią - a drażnią tylko te, których wynalazca zapomina, że jest tylko sługą Słowa. Z tym że Słowo mówi nie tylko słowami, a szokowało już nie raz, i dobrze. Kaznodzieje baroku i średniowiecza "nie takie rzeczy" wyprawiali w dobrej sprawie.

Trzeba tylko pamiętać, że czasem jest tylko krok od wzniosłości do śmieszności. Poza tym jest na pewno granica szoku, której w ramach liturgii przekraczać nie wolno nikomu, nigdy, nigdzie. Ale wymowne gesty są na pewno dobrym uzupełnieniem słowa.

I ostatnia sprawa: pewnie, że Ewangelia nie jest więźniem żywiołów tego świata - i tak jak nie jest zależna od przemyślności ludzkiego rozumu, tak jej moc nie wynika z siły użytej retoryki czy zastosowanego marketingu - ale z drugiej strony skoro Łaska nie usuwa natury, także marketing może być sługą Teologii. Wbrew pozorom mądry marketingowiec nie zrobi z Ewangelii proszku do prania - bo wie jak wielki skarb ma "sprzedać".

Ludzie, kupujcie, choć nie macie pieniędzy!


Na wirażu

Ksiądz Isakowicz-Zaleski wydaje następną książkę - tym razem coś w rodzaju autobiografii. Nie znam jej, więc z ocenami muszę poczekać. Ale już wczoraj, w programie Kwadrans po ósmej (TVP1) byłem zmuszony zareagować łagodną polemiką na to, co mówił autor - bo odniosłem wrażenie, że upominając się o odchodzących księży (bynajmniej nie tych najsławniejszych), ksiądz poszedł w stronę krytyki "struktur". A jednak, niezależnie od wszystkich okoliczności, chodzi tu o wierność przyjętemu sakramentalnie powołaniu. A więc winy za odejścia nie należy, po Bartosiowemu, zrzucać na struktury. Chyba że ksiądz Isakowicz miał na myśli jakieś pasożytujące w organizmie kościelnym "struktury zła" - ale i wówczas każde odejście byłoby głównie sygnałem ich tryumfu (co zresztą opisano kiedyś przejmująco w amerykańskiej książce "Good bye, good men", o niszczeniu powołań w liberalnych, "lawendowych" seminariach).

Niestety we wczorajszej wypowiedzi ks. I-Z był też niezbyt zręczny passus, żeby Kościół "zaczął stosować swe antygejowskie kontry najpierw że własnych szeregach". Pewnie, niech będzie tu przejrzystość i stanowczość, ale to przecież nie znaczy, że wcześniej Kościół ma zamilknąć, prawda?