Dziękczynienie za dzieła Opatrzności

Czytam właśnie, że abp Nycz ogłosił 1 czerwca Dniem Dziękczynienia. Na pierwszy rzut oka dość to amerykańskie - ale bardzo cieszy jedna z intencji tego dnia: dziękczynienie za niepodległość. Jest to uzupełnienie pewnego braku, dziwnego zamilczenia. Tymczasem trzeba także za tę nową niepodległość dziękować Bogu.

O ile wiem, upadł kiedyś na czcigodnym forum decyzyjnym projekt Dnia Przebłagania za Komunizm. Dobrze, że teraz mowa o dziękczynieniu za niepodległość - bo ona wciąż jest, na tle ostatnich dwustu lat, swoistym wyjątkiem od reguły (przypominał o tym regularnie w "Christianitas" Marek Jurek, definiując utrwalenie niepodległości jako misję tego pokolenia).

Przy okazji zerknąłem na projekt układu kaplic i ołtarzy w Świątyni Opatrzności Bożej. Niestety robi to wrażenie centrum konferencyjnego projektowanego przez jakąś Fundację Batorego, jakiś taki duch dziwny się nad tym unosi (np. mamy tam kaplicę "Polska krajem tolerancji" - choć brak oznak wdzięczności Bogu za zachowanie Rzeczypospolitej jako królestwa katolickiego, regnum orthodoxum). Patrząc na ten projekt, myślę, że pewna maniera instrumentalizacji sacrum niestety się rozwija. Czy musi dać znać o sobie w tej fundacji narodowego wotum?

Śp. Ojciec Krąpiec

Zmarł ojciec Krąpiec, wczoraj był jego pogrzeb w Lublinie. Salve Regina.

Patriarcha Szkoły Lubelskiej - tak o nim myślałem w ostatnich latach, gdy przede wszystkim patronował dziełom swojego środowiska, zagrzewał, komentował wydarzenia. Jednak tym patriarchą stał się znacznie wcześniej, jako autor całościowej propozycji filozofii i jako wychowawca tych, których ta propozycja przekonała.

Osobiście wzrastałem filozoficznie wśród tych, którzy równocześnie ojcu Krąpcowi dużo zawdzięczali i byli z nim w pewnym dystansie (można by rzec ze smutkiem: Lublin Warszawa - rzadko wspólna sprawa). Z tej perspektywy nabrałem przekonania, że patriarcha był człowiekiem nie tylko przenikliwym, ale i dość apodyktycznym i wymagającym daleko idącego poddania. Czy to był ten często występujący u ludzi wielkich uboczny skutek uwewnętrznienia prawdy, że "do mądrego należy panowanie"? Bardzo prawdopodobne. W każdym razie trudno było nie podziwiać potęgi myśli ojca Alberta - tak jak trudno nie podziwiać umiejętności budowania struktur, skupiania ludzi, tworzenia użytecznych schematów propagacji własnego stanowiska.

Ojciec Krąpiec był międzynarodowym autorytetem tomizmu, jego myśl oddziaływała szeroko. Co więcej, w ostatnich latach jego filozofia "trafiła pod strzechy", w ramach szkoleń w Instytucie Edukacji Narodowej. Na jego autorytet mogli liczyć słuchacze Radia Maryja (które zresztą jako jedyne poświęciło śmierci patriarchy lubelskiego dość uwagi).

Niestety na świecie trudno wyglądać czasami nawet cienia sprawiedliwej nagrody za zasługę - i dlatego pogrzeb Ojca Krąpca nie stał się tzw. wydarzeniem. Czasem media zdają się poruszać niebo i ziemię, żeby zafundować komuś złotą trumnę. Ojciec Krąpiec miał taką dość zwykłą - ale zostawił wielu, którzy po nim płaczą bez akompaniamentu. To był ktoś.

W Pałacu Arcybiskupa

Na Miodowej odbył się wczoraj panel, zorganizowany na zaproszenie abp. Kazimierza Nycza - na temat: Kościół święty, Kościół grzeszny, Kościół w mediach. Usiadłem za stołem tej debaty z prof. Wnuk-Lipińskim z Collegium Civitas i ks. Henrykiem Zielińskim z "Idziemy".

Są już relacje z tego spotkania - czytałem te z KAIu i z wiara.pl, każda chwyta jakieś inne akcenty. Jeśli chodzi o moje wystąpienie, piszę artykuł, który będzie zawierał wszystkie ważne tezy, więc nie ma sensu, abym tutaj zapisywał to, co powiedziałem. W największym skrócie: pytałem o stopień naturalnej, świeckiej wiarygodności naszej wiary w "Kościół święty"; przedstawiłem określenie "Kościół grzeszny" jako teologiczny oksymoron (Kościół nigdy nie jest podmiotem grzechu); wyliczyłem zjawiska charakterystyczne dla widoczności Kościoła w mediach (w tym ostatnim segmencie wypowiedzi mówiłem m.in. o personalizacji zasługi i uspołecznieniu winy, o tym, że medialny mainstream unika antykościelnej zawziętości [licząc się z klimatem polskim], za to często rozgrywa Kościół z wyraźną "interesowną przyjaźnią" [tu poszły dość jasne aluzje do "Dziennikowej" dezintegracji nauczania katolickiego w sprawach cywilizacji życia oraz do rozgrywania tematu lustracji w Kościele przez "Wyborczą"]).

Mam wrażenie, że tylko niektóre ze swoich myśli udało mi się przedstawić na tyle dobrze, aby zostały "usłyszane" (może zresztą jest gorzej, gdy bywają "źle usłyszane", jak to bywało nieraz w przeszłości?).

Jak na spotkanie o atrakcyjnym i ważnym temacie, organizowane przez Arcybiskupa Warszawskiego, mieliśmy niezbyt liczną frekwencję - nie taką, na jaką można by liczyć. Mam wrażenie, że coś zaszwankowało w przekazie ogłoszeń-zaproszeń, bo moi znajomi dziennikarze nic o tym spotkaniu nie wiedzieli (w kuluarach mówiono mi podobne rzeczy, więc pewnie był z tym jakiś kłopot). Czyżby KAI przespał sprawę?

Dyskusja była całkiem żywa, choć obracała się uparcie w rytmie refrenu, że trzeba odróżniać sacrum i profanum - trochę tak, jakby to było magiczne zaklęcie. Na końcu abp Nycz zareagował na to pytaniem, jak się ma to odróżnienie np. do Dekalogu - należy on do sacrum czy do profanum? No tak, takie proste to nie jest.

Powrót

Wracam do blogowania - z poczuciem mnóstwa zaległości w tych notatkach. Przez ten miesiąc milczenia działo się bowiem bardzo dużo, nie tylko dookoła, ale i w moim "życiu wewnętrznym". Niektórych spraw nie mogę pominąć. A więc krótkie resume.

Przede wszystkim - 12 kwietnia urodził się nam syn. W sumie - szóste dziecko, a syn czwarty (licząc pierworodnego, który już w niebie). Deo gratias. Stanisław - ale nie majowy, tylko Kostka (w ten sposób wpuszczamy do rodziny pierwszego jezuickiego patrona - i to w roku mojej ostrej sprzeczki z niektórymi jezuitnikami!).

Po drugie: skończyłem, po latach ślęczenia, redagowanie książki o metafizyce w łacińskiej tradycji filozofii chrześcijańskiej. Wymieniam zaraz po narodzinach Stasia, bo niedawno przeczytałem, że ukończenie książki to jedyny dostępny mężczyźnie sposób przeżycia na sobie tego czym jest poród... No więc właśnie przeżyłem to znowu, a "dziecię" potężne, że hej. Teraz obserwuję nie bez ojcowsko-macierzyńskich obaw, jak się szykuje do pójścia w świat, pod ręką składacza.

Ze spraw większych to tyle. Pozostają różne bieżące, z różnych powodów warte wspomnienia.

Wziąłem udział w debacie wokół trzeciej rocznicy pontyfikatu. W "Tygodniku Powszechnym" (he, he...) poszedł mój tekst - jako kontrapunkt dla artykułu Józefa Majewskiego. Dostałem po tym sporo dobrych reakcji, także tych hierarchicznych.

Niedawno ukazał się także mój artykuł w "Niezależnej Gazecie Polskiej" (też bym powiedział he, he - ale z zupełnie innych przyczyn) - o przyszłości chrześcijaństwa (Katolickie lub żadne). Przyznam, że o ten tekst trochę się martwiłem, gdyż operuję w nim takimi skrótami teoretycznymi, które w odbiorze "gazetowym" będą uchodziły za banalne ogólniki - a tymczasem, w moim przekonaniu, to jest potrzebne uporządkowanie terenu pod mapę pojęciową. Ale wiem, że są ludzie, którzy takich tekstów nie lubią bardzo - może dlatego, że się na moich mapach odnajdują nie tam gdzie by chcieli?

W kwietniu byłem na KULu, zaproszony do panelu w ramach Tygodnia Eklezjologicznego. Mówiłem o walorach liturgii tradycyjnej - "asekurowany" przez liturgistę mówiącego o walorach tej reformowanej. Zapis mp3 z tego spotkania jest tutaj. Uważam, że to było bardzo cenne spotkanie, pod wieloma względami. Sala wypełniona, także księżmi i wykładowcami - i, sądząc po jakości licznych pytań, nastawiona na poważną rozmowę, bez prowokacji. Mój panelowy adwersarz, ks. Maciej Zachara MIC, zaczął od deklaracji, że cieszy się, iż na studiach w Rzymie (ale niestety dopiero tam...) mógł poznać starą liturgię i zweryfikować negatywne mity, którymi go karmiono wcześniej. Potem mówił już o tym, dlaczego jednak woli efekty reformy - z jego argumentami niezbyt się zgadzam, ale mogłem zupełnie szczerze podziękować mu za ton jego wypowiedzi (zresztą słusznie zgadywałem, że w Rzymie musiał się zetknąć z o. Cassianem Folsomem OSB, którego ja znam z powodów "benedyktyńskich" i którego teksty drukowaliśmy w "Christianitas" - okazało się, że o. Kasjan to promotor ks. Macieja). Pewien kłopot był z głosem trzecim - ks. prałata Jana Stanisławskiego z Poznania (moim zdaniem zaprezentował styl filuternego wysławiania formy nowej kosztem starej - przy pomocy gawędy "jak to byle jak dawniej bywało"), ale mimo to pozostaliśmy w klimacie, w którym można było mówić bez przekrzykiwania się. Już słyszałem od kilku osób, że to była dobrze odebrana rozmowa.

Bałagan

Właśnie media ogłaszają, że "kolejny poseł opuścił PiS" - aż śmieszne jak łatwo zostać "kolejnym" w depeszach podnieconych antypisowsko mediów. Tym "kolejnym posłem" (słyszał kto ostatnio o wcześniejszych i kto jest następny?) jest Lucjan Karasiewicz. Odchodzi do stowarzyszenia Kazimierza M. Ujazdowskiego, bo już nie mógł znieść tego jak PiS męczył się przy głosowaniu nad Traktatem Lizbońskim. On sam głosował "za" i najwyraźniej nie miał wątpliwości - i teraz przenosi się do tych, którzy też nie mieli wątpliwości i też głosowali murem "za".

Osobliwość tej sytuacji polega na tym, że Ujazdowski z tym swoim "za" staje się ikoną jakiegoś "konserwatyzmu". Wcześniej tych "konserwatystów" wyróżniało kłócenie się z Giertychem o Gombrowicza oraz plany zajmowania się ekologią (przesadzam tu o tyle, że np. Ujazdowski jako minister kultury robił świetną pracę z "patriotyzmem jutra" czy w ogóle "polityką historyczną"). Teraz doszedł nowy wyznacznik: "konserwatyści" to ci, którzy głosują za Traktatem deformującym UE.

Tak więc ci "konserwatyści" pozostali w PiSie, gdy Kaczyński wymanewrował Marka Jurka i prawdziwych katolickich konserwatystów w kwestii ochrony życia. Potem ich czołówka odeszła - już po nowych wyborach - z powodu "deficytu demokracji" w partii. Teraz Karasiewicz odchodzi, bo PiS nie był dość zdecydowany w głosowaniu za Eurokracją.

Gombrowicz, ekologia, eurokracja... Luuuudzie! Cudni ci "konserwatyści": konserwatywnie asertywni w realizacji postulatów "chadeckich". Konserwatyści bardziej chadeccy od PiSu.

JarKacz został teraz zupełnie bez owych "konserwatystów". Na prawo i lewo daje sygnały, że poradzi sobie ze swą niesforną "grupą posłów nastawionych antyeuropejsko" (bo JarKacz jednak dba o swój image pogromcy orientacji radiomaryjnej i chciałby chociaż taką posadę zachować w establishmencie) - ale będzie próbował się ugodzić z Radiem Maryja, tak jakoś na zasadzie, którą posługuje się od dawna: "no i gdzie pójdziecie?" Ale powoli i ten argument przestaje działać. Prezes stracił czar przywódcy rewolucji moralnej (to już dość dawno, bo ludzie jednak pamiętają te wygibasy), już nie rozdziela konfitur (przegrawszy zarządzone przez siebie wybory), a teraz jeszcze traci na naszych oczach charyzmę komendanta, który "dobrze wie". Dlatego dzisiejsze pytanie już nie brzmi: "dokąd pójść bez Kaczyńskiego?" - ale raczej: "czy Kaczyński wie jeszcze dokąd prowadzi?" I to znacznie osłabia zdolność JarKacza do zatrzymywania przy sobie rozżalonych posłów.

Co z tego wyniknie, trudno orzec. Cieszyć się też nie ma na razie z czego. (chyba że jakaś rzeczywista prawica się z tego wyłoni...). Na placu jest PO - taki zbiorowy Aleksander Kwaśniewski, nie-postkomunistyczny, o twarzy postliberalnych miglanców, nie do zbicia ze swoimi uśmiechami zastępującymi politykę. Biedna Polska!

Ten wieczór

Mamy wieczór 2 kwietnia, minęła już godzina śmierci Jana Pawła II. Obchody trzeciej rocznicy są oczywiście jakby powrotem do tamtego "papieskiego kwietnia" 2005. Już niewiele da się dołożyć uporządkowanych "idei obiektywnych" - a z kolei przeżyciowe "idee subiektywne" też się wyczerpują. Czy pozostaje nam cisza?

Została nam łaska - i troska. Dzisiaj spotkałem cały szereg osób szczerze zatroskanych o to, co zrobiliśmy z papieskim przesłaniem, także z tymi trudniejszymi jego składnikami. Wielu widzi możliwość "kremówkizacji" Jana Pawła.

Na sesji zorganizowanej przez Centrum Myśli JP2 słuchałem analiz socjologów na temat wpływu JP2 na morale i religijność Polaków. W dyskusji, która potem się wywiązała, ks. prof. Piotr Mazurkiewicz mówił ciekawie, że młodsi, wychowani już za niepodległości, są bardziej zdecydowani w wymaganiu standardów cywilizacji życia - bardziej niż "stracone pokolenie" 40-50-latków. Oby!

Oczywiście wracam dzisiaj do własnych wspomnień z 2 kwietnia 2005. Jak chyba dla wszystkich nas, ten dzień i następne to był czas jakby wyjęty z codzienności, mimo że życie płynęło także zwykłymi koleinami. No i oczywiście był to, dla mnie, czas jeżdżenia po telewizjach i radiach z komentarzami, refleksjami - które są najpierw dla samego ich autora ćwiczeniami duchowymi.

Dzień pogrzebu - i znów dobrze pamiętam esemesa, którego wysłałem do znajomych - z propozycją, byśmy w tej chwili obiecali sobie, że nigdy i nigdzie nie zlekceważymy nauk zmarłego Papieża, choćby nie wiem co... Potem to zobowiązanie wracało do mnie nieraz, aby w końcu - w kwietniu ubiegłego roku - ukonkretnić się w naszym sejmowym "Westerplatte", gdy po prostu chcieliśmy, aby w naszej konstytucji powiedziano wyraźnie o godności ludzkiej człowieka nie narodzonego, dokładnie w duchu Evangelium vitae. To jednak okazało się akurat tym fragmentem nauczania JP2, które traktuje się w naszym kraju jako rodzaj niezobowiązującego natchnienia, jakby nie trzeba z tym być zbyt poważnym - a więc jakby "dorośli" nie musieli się tym przejmować. Gorzka nauka.

Z Fontgombault przyszła kartka od Ojca Opata: zdjęcie Jana Pawła II podejmującego kordialnie kard. Ratzingera. Obaj wyglądają krzepko, a zdjęcie jest chyba tak naprawdę z przekazania znaku pokoju w trakcie Mszy. Kiedyś mój Opat dał mi inne - które mam na biurku: Papież już bardzo starutki, trzyma ramiona kard. Ratzingera i patrzy mu prosto w twarz. Zresztą wzrok Kardynała też jest skierowany w oczy Papieża. Dziś wygląda to na mocny symbol: passatio potestatis, przekazanie władzy. To się spełniło.

Rzecz o niepodzielności dobra wspólnego

Ciąg dalszy rozmyślań o złotym środku między nominalizmem i augustynizmem, tym razem w porządku społecznym.

Oba wspomniane sposoby myślenia obecne są na prawicy. Różnią się prawie we wszystkim co możliwe - ale jedno mają wspólne: są gotowe dzielić dobro wspólne społeczności politycznej.

Takie dzielenie w wykonaniu naszych prawo-liberałów (czyli jednak nominalistów) wygląda np. tak, że dopuszczają oni rezygnację z definiowania "sfery wartości" w prawach krajowych lub europejskich. Ten przekaz dobrze znany z aktualnych debat o UE: nie boksujmy się z lewicą o wpisywanie tych czy innych "wartości", ale dogadajmy się kompromisowo, że regulujemy tylko sprawy administracyjne. Ludziom umęczonym "wojnami ideologicznymi" wydaje się to idealnym rozwiązaniem lub przynajmniej dobrym kompromisem. Ale kłopot w tym: czy taki podział dobra wspólnego - podział przez przemilczemie jego części moralnej - jest w ogóle realistyczny? Czy można tak załatwić wspólne życie ludzi i relacje całych społeczeństw? Wydaje się, że na dłuższą metę nie, że jest to czysty konstrukcjonizm.

Tak to jest z nominalistami, którzy wolą pomilczeć o moralności. A jak to jest z augustynikami? Czy nie wręcz przeciwnie? Oni chcą przecież uregulować przede wszystkim wspólne odniesienie do naczelnych zasad moralnych - a już raczej zdarza im się okazywać desinteressement w innych, "nie-wartościowych" sferach wyboru. Czasem zdają się sygnalizować: interesuje nas tylko kilka wybranych kwestii, tych najważniejszych - i rzeczywiście robią wrażenie, jakby reszta ich nie interesowała, może nudziła. A więc czy przypadkiem nie robią czegoś podobnego do "dzielenia dobra wspólnego"? Dla mnie jest jasne, że wybrali lepszą cząstkę, że zapewniają polityce moralny standard i kotwicę dla życia społecznego - przeto ich ewentualny błąd jest zupełnie innej klasy niż błąd nominalistów. A jednak: za bardzo są skłonni dzielić to co Bóg złączyl: moralny rdzeń życia i jego pomyślny bieg.

To może być błąd zabójczy dla prawicy chcącej być czymś więcej niż regulatorem debaty. Przecież każda polityka realna musi być propozycją całościową: musi dawać ludziom nadzieję, że nie będą zmuszeni do życia w "podzielonym świecie". Wniosek: trudno i darmo, dobra wspólnego nie wolno dzielić.

Zobacz także:
Dobro i dobra
Nihil ne plus?